Ruivangsten in Fryslân

Vanaf 2026 worden in de provincie Fryslân ruivangsten uitgevoerd als onderdeel van het provinciale ganzenbeheer. Ruivangsten zijn één van de vier maatregelen die worden ingezet om de populatie van de grauwe gans te beperken en de toenemende schade aan landbouwgewassen terug te dringen. Tijdens een ruivangst worden groepen ganzen gevangen in de periode dat zij hun slagpennen vervangen. In deze jaarlijkse ruiperiode zijn de dieren gedurende enkele weken tijdelijk niet in staat om te vliegen. Hierdoor kunnen groepen ganzen gecontroleerd worden samengedreven en op een professionele wijze worden gevangen. Aansluitend worden de dieren gedood met behulp van koolstofdioxide (CO₂), volgens strikte wettelijke voorschriften en landelijke richtlijnen voor dierenwelzijn. De inzet van ruivangsten is een ingrijpende maatregel. Tegelijkertijd is het een maatregel die vanuit populatiebeheer als effectief wordt beschouwd, omdat in korte tijd grotere groepen standganzen kunnen worden beheerd met relatief beperkte verstoring van de omgeving. De uitvoering vindt daarom uitsluitend plaats door gespecialiseerde en ervaren uitvoerders, onder toezicht van de Faunabeheereenheid Fryslân en de provincie Fryslân.

Op deze pagina leggen wij uit waarom ruivangsten worden uitgevoerd, hoe de uitvoering in de praktijk verloopt en welke eisen gelden op het gebied van dierenwelzijn, veiligheid en toezicht.

Waarom voert de FBE Fryslân ruivangsten uit?

De grauwe gans is als standvogel het hele jaar aanwezig in Fryslân. Deze zogenoemde standganzen broeden in de provincie en verblijven jaarrond in dezelfde omgeving. De populatie is de afgelopen decennia sterk toegenomen doordat Fryslân met haar waterrijke natuurgebieden, open graslanden en voedselrijke landbouwgebieden een zeer geschikt leefgebied vormt voor de soort.

De groei van de populatie zorgt echter ook voor toenemende schade en overlast. In Fryslân loopt de landbouwschade door standganzen inmiddels op tot miljoenen euro’s per jaar. Daarnaast ontstaat druk op natuurgebieden doordat ganzen jonge rietvelden en kwetsbare vegetaties intensief begrazen, waardoor leefgebieden van andere beschermde vogelsoorten onder druk kunnen komen te staan. Ook in woongebieden, recreatiegebieden en langs wegen neemt de overlast toe. Een grauwe gans produceert gemiddeld iedere drie minuten uitwerpselen, waardoor grote groepen ganzen kunnen zorgen voor vervuiling van speelvelden, wandelroutes, oevers en zwemlocaties. Grote groepen ganzen kunnen daarnaast risico’s opleveren voor de vliegveiligheid, onder andere in de omgeving van vliegbasis Leeuwarden en sportvliegvelden.

De provincie Fryslân heeft daarom in haar faunabeleid vastgelegd dat de omvang van de standpopulatie grauwe ganzen moet worden teruggebracht tot een niveau waarbij schade en overlast beheersbaar blijven. Ruivangsten vormen daarbij één van de maatregelen binnen een bredere beheerstrategie, naast onder andere nestbehandeling, verjaging en regulier afschot.

Dierenwelzijn en wetenschappelijke onderbouwing

De wijze waarop ruivangsten worden uitgevoerd is onderzocht door onder andere de Wageningen University & Research en de Raad voor Dierenaangelegenheden. Uit onderzoek blijkt dat ganzen bij correcte uitvoering snel buiten bewustzijn raken en vervolgens overlijden. De onderzoeken concluderen dat het doden van ruiende ganzen met oplopende CO2-concentraties acceptabel kan zijn vanuit het oogpunt van dierenwelzijn, mits dit gebeurt volgens het landelijke “Richtsnoer Ganzendoden”.

Deze richtsnoer bevat strikte voorschriften voor onder andere:

• de gebruikte apparatuur;
• de opbouw van CO₂-concentraties;
• de groepsgrootte;
• de duur van de behandeling;
• deskundigheid van de uitvoerders;
• monitoring tijdens de uitvoering.

De uitvoerende partij moet zich aan deze voorschriften houden. Daarnaast houdt de provincie Fryslân via toezicht en handhaving controle op de naleving van de vergunningvoorwaarden. Ook de FBE Fryslân is tijdens de uitvoering aanwezig voor de coördinatie en monitoring van de ruivangsten, zodat de maatregel zorgvuldig en met zoveel mogelijk aandacht voor dierenwelzijn wordt uitgevoerd.

Wat gebeurt er met de gevangen ganzen?

De gevangen ganzen worden na afloop opgehaald en verwerkt voor consumptie. Het vlees wordt gebruikt voor verschillende producten, zoals ganzenworst, hamburgers, gerookte ganzenborst en stoofproducten. Reststromen die niet geschikt zijn voor menselijke consumptie worden verwerkt tot diervoeder of andere dierlijke producten. De FBE en de Provincie Fryslân vindt het belangrijk dat dieren die worden beheerd, waar mogelijk, een nuttige en duurzame bestemming krijgen binnen de voedselketen. Hierdoor worden de ganzen niet vernietigd, maar zo volledig mogelijk benut.

Waarom niet alleen verjagen?

Bij het beheer van in het wild voorkomende diersoorten wordt altijd eerst gekeken naar preventieve en niet-dodelijke maatregelen. Daarbij kan gedacht worden aan aanpassingen in bedrijfsvoering of landgebruik, zoals het anders inrichten van zwemwateren, het beperken van aantrekkelijkheid van bepaalde percelen voor ganzen of het verjagen van dieren. In de praktijk blijkt echter dat de populatie grauwe ganzen momenteel nog steeds sterk toeneemt. Bij verjaging wijken ganzen vaak slechts tijdelijk uit naar andere percelen of gebieden, terwijl de totale populatie en daarmee ook de totale schade blijven groeien. Ook regulier afschot alleen blijkt onvoldoende effectief om de sterke groei van de populatie grauwe ganzen structureel terug te dringen. Tijdens de ruiperiode kunnen met ruivangsten in korte tijd grotere groepen ganzen gericht worden gevangen. Daardoor vormen ruivangsten een effectieve aanvullende maatregel binnen het totale populatiebeheer van de grauwe gans.