Maatregelen grauwe gans

Is schadebestrijding toegestaan?

Ja, het is onder voorwaarden toegestaan om grauwe ganzen in Friesland te weren, te verjagen en te bestrijden ter voorkoming en beperking van schade aan gras en landbouwgewassen.  Een aantal van deze voorwaarden is hieronder beschreven.

Het aantal ganzen is periodiek en in grote delen van Fryslân bijzonder hoog. Om die reden wordt er doorlopend gewerkt aan ganzenbeleid dat werkbaar is voor alle belanghebbenden. Het huidige ganzenbeleid van Provincie Fryslân is verwoord in de Nota Faunabeleid Fryslân, waarin staat dat ganzenschade gebiedsgericht aangepakt dient te worden. Sinds april 2025 wordt het ganzenbeheer in Friesland uitgevoerd volgens het nieuwe ‘Faunabeheerplan Ganzen Fryslân 2024-2029’, dat op 28 maart 2025 goedgekeurd is en de ‘Omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit populatiebeheer grauwe ganzen’, die op 28 maart 2025 verleend is. Het goedgekeurde faunabeheerplan voorziet zowel in schadebestrijding van trekganzen (provinciale vrijstelling) als populatiebeheer voor standganzen (omgevingsvergunning populatiebeheer grauwe gans).

Preventieve maatregelen

Om schadebestrijding met ondersteunend afschot voor grauwe gans in de periode van
1 oktober t/m 31 maart te mogen uitvoeren, zijn grondgebruikers verplicht om op percelen met kwetsbare gewassen aantoonbaar tenminste twee typen preventieve maatregelen te treffen, te weten een akoestisch en een visueel middel. Kwetsbare gewassen zijn na 1 augustus volledig nieuw ingezaaide percelen gras die groter zijn dan 1 ha en percelen met nog oogstbare akker- en tuinbouwgewassen. Preventieve maatregelen zijn dus NIET nodig op overjarig of doorgezaaid grasland.

In de Faunaschade Preventiekit voor ganzen van BIJ12 worden preventieve maatregelen genoemd die afzonderlijk of gezamenlijk ingezet kunnen worden om ganzen te verjagen en daarmee schade en overlast te voorkomen of te beperken. Door verschillende preventieve maatregelen af te wisselen, wordt de effectiviteit hoger en kan gewenning worden voorkomen.

Provinciale vrijstelling grauwe gans
(periode: van 1 oktober t/m 31 maart)

Als preventieve maatregelen onvoldoende werken, mag er, conform het Faunabeheerplan Ganzen Fryslân 2024-2029, onder provinciale vrijstelling ondersteunend afschot van grauwe ganzen plaatsvinden van 1 oktober t/m 31 maart. Het primaire doel van ondersteunend afschot is het verjagen van ganzen naar foerageergebieden, niet het doden van ganzen. In het verleden werd door de provincie een maximaal aantal grauwe ganzen vastgesteld dat met ondersteunend afschot onder vrijstelling geschoten mocht worden. Deze maximale afschotaantallen zijn, na een wijziging van de Omgevingsverordening in september 2024 door Provinciale Staten, komen te vervallen. Per 2 april 2026 is de derde wijzigingsverordening Fryslân in werking getreden, waarin voorschriften zijn geschrapt, aangepast of toegevoegd. U vindt de Omgevingsverordening hier.

Voorwaarden provinciale vrijstelling*

• Er is geen machtiging nodig.
• Bij ondersteunend afschot dient de jager of uitvoerder minimaal 2x per week een bejaagactie uit te voeren, zodat de grondgebruiker in aanmerking komt voor een tegemoetkoming (zie website BIJ12).
• Alle vormen van afschot dienen volgens de bestaande vergunningen en de provinciale vrijstelling binnen 24 uur geregistreerd te worden in het FRS. 
• Als er langere tijd geen grauwe ganzen aanwezig zijn, vervalt de verplichting om twee keer per week te verjagen, mits de aanwezigheid van grauwe ganzen door de grondgebruiker bijgehouden is op het daarvoor bestemde formulier.
• Als er na enige tijd opnieuw structureel grauwe ganzen aanwezig zijn op het perceel/de percelen van de grondgebruiker, dient de jager of uitvoerder wederom bejaagacties (met ondersteunend afschot) uit te voeren.

Download hier de Samenvatting voorwaarde schadebestrijding overwinterende ganzen Fryslân op basis van een vrijstelling.

Omgevingsvergunning populatiebeheer grauwe ganzen

Provincie Fryslân heeft per 28 maart 2025 een omgevingsvergunning afgegeven voor populatiebeheer van grauwe ganzen met het doel belangrijke schade aan landbouwgewassen in de provincie Friesland te voorkomen of beperken. Het populatiebeheer van grauwe ganzen in de hele provincie Friesland betreft een combinatie van:

1. afschot van koppelvormende grauwe ganzen in de maand februari;
2. legselbeperking in de maanden januari t/m mei;
3. afschot (beheer) van grauwe ganzen in de maanden april t/m september.

De omgevingsvergunning (kenmerk 02344154-PF-2024/279906) is geldig van de dag van kennisgeving van het besluit in het provinciaal blad oftewel per 28 maart 2025 t/m 31 december 2029.

Enkele voorschriften omgevingsvergunning populatiebeheer grauwe gans*

• De vergunning is van toepassing vanaf 1 uur voor zonsopkomst tot 1 uur na zonsondergang op gronden binnen de provincie Fryslân, met uitzondering van:
  • Natura 2000-gebieden, tenzij een aparte vergunning is geregeld of vaststaat dat er geen negatieve effecten zijn;
  • ganzenfoerageergebieden van 1 november t/m 31 maart.
• De vergunning staat op naam van FBE Fryslân. FBE Fryslân verstrekt voor de uitvoering van de vergunning machtigingen aan WBE’s en  TBO’s. WBE’s en TBO’s machtigen door aan de feitelijke gebruikers van de vergunning (gemachtigde uitvoerders).
• De feitelijke gebruikers van de vergunning zijn verplicht acties met en zonder resultaat van het gebruik van de vergunning bij de FBE te rapporteren binnen 7 dagen na de actie. Afschot dient conform het faunabeheerplan binnen 24 uur in het FRS te worden ingevoerd.
• De volgende middelen zijn toegestaan voor de uitvoering van de vergunning:
  • het hagelgeweer of de kogelbuks, tenminste kaliber 5.6 x 26,7 (.22 Magnum);
  • honden, niet zijnde lange honden;
  • vanaf maart een (elektronisch) lokmiddel;
  • lokvoer;
  • slag-, snij- of steekwapens of in het geval van in nood verkerende gewonde vogels het geweer.
• Buiten Natura 2000-gebieden dient, als het gaat om weidevogelgebieden (kans- en kerngebieden), afstemming plaats te vinden met het in dat gebied actief zijnde agrarische collectief.
• Bij nestbehandeling moeten tenminste 2 eieren in het nest worden achtergelaten. Alle eieren moeten wel behandeld worden. Toegestane behandelingen van het legsel zijn: het rapen van eieren, het behandelen van eieren door ze lek te prikken, te oliën (met plantaardige olie) of te schudden.

Download hier de toelichting op de omgevingsvergunning Populatiebeheer Grauwe gans.

Omgevingsvergunning ruivangsten grauwe gans

Provincie Fryslân heeft op 27 mei 2026 een omgevingsvergunning afgegeven voor populatiebeheer van grauwe ganzen in de vorm van ruivangsten. Ruivangsten is één van de vier maatregelen die binnen Friesland wordt ingezet ter voorkoming en bestrijding van belangrijke schade aan gras en landbouwgewassen door grauwe ganzen.

De omgevingsvergunning (kenmerk: 02491003-PF-2024/279906) treedt de dag na verzending van het besluit in werking oftewel per 28 mei 2026 t/m 31 juli 2029 en geeft toestemming om in de jaren 2026 t/m 2029 tussen 15 mei en 31 juli ruiende grauwe ganzen bijeen te drijven, te vangen in een vangkralen en deze te doden door middel van koolstofdioxide (CO2). Meer weten over ruivangsten? Klik dan hier.

Aanvraag tegemoetkoming

Voor schade die is veroorzaakt door grauwe ganzen kan tegemoetkoming in de schade worden aangevraagd. Voor het verkrijgen van tegemoetkoming gelden de gebruikelijke voorwaarden voor adequaat gebruik. Dit houdt in dat een grondgebruiker, om in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming in de schade, kan onderbouwen dat hij alles in het werk heeft gesteld om schade te voorkomen of te beperken. Daartoe dient de grondgebruiker aan te tonen dat hij preventieve maatregelen heeft getroffen conform de Faunaschade Preventiekit voor ganzen van BIJ12, dat hij zelf verjaagacties onderneemt en dat hij, als er ondersteunend afschot plaats mag vinden, ten minste 2x per week ondersteunend afschot uitvoert of dit laat uitvoeren door een jager of andere uitvoerder (als de grondgebruiker zelf geen jachtakte heeft). Ook bejaagacties die zonder resultaat zijn gebleven worden meegeteld.

Meer weten over een tegemoetkomingsaanvraag? Ga dan naar het stappenplan op de pagina Schadebestrijding.

* De documenten in onze bibliotheek (faunabeheerplannen en toestemmingsbesluiten) zijn te allen tijde leidend ten opzichte van de informatie op deze pagina en dienen voorafgaand aan het gebruik ervan geraadpleegd te worden.